Wacław Sieroszewski (po lewej) z Komendantem
Wacław Kajetan Sieroszewski herbu „Szreniawa” ps. „Wacław Sirko” urodził się 24 sierpnia 1858 r. w majątku ziemskim Wólka Kozłowska nieopodal Tłuszcza, w rodzinie o wielkich tradycjach narodowo-wyzwoleńczych.
Dziadek Kajetan Sieroszewski brał zbrojny udział w Powstaniu Listopadowym. Ojciec Leopold za udział w Powstaniu Styczniowym (arsenał i sztab mieścił się w majątku Wólka Kozłowska) był więziony w X-tym pawilonie CW. Cytadeli Warszawskiej.
Za działalność narodowo-wyzwoleńczą Wacław zostaje w 1878 r. aresztowany i osadzony w X-tym Pawilonie CW. Skazany na 10 lat wygnania na Syberię w 1880 r. przyjeżdża do Wierchojańska. Po dwóch latach pobytu, za próbę ucieczki, zostaje zesłany do osady Jąża w odległej Jakucji i musi ciągle zmieniać miejsce pobytu. W 1887 r. dostaje pozwolenie na uprawę ziemi w okolicy Jakucka. Na zesłaniu zaczyna swoją działalność pisarską.
… „Aż raz, gdym w słoneczne południe siedział ukryty wśród traw i rozmyślał nad swoim losem i poczynionymi spostrzeżeniami, kiedy szczególnie boleśnie i namiętnie szukałem celu całego mego dalszego życia, powiedziałem sobie:
- Będę opisywał wszystko, co tu widzę: lasy, wody, góry, a przede wszystkim ludzi!… Zostanę pisarzem Sybiru! Ogarnęła mnie nagle jakaś niepojęta radość, jak gdybym uczynił, jakie wielkie odkrycia… Uczułem znowu słabnącą już we mnie pod wpływem osobistych cierpień zdolność do współczucia do wszystkiego, co żyje, co czuje, co cieszy się, co walczy o prawo do szczęścia, do pełni rozkoszy i świadomości.
- Będę pisarzem Syberii!… – Powtarzałem sobie w egzaltacji. Granice między przyrodą – skałami, lasami, wodami, zwierzem, ptactwem, nawet owadami a człowiekiem zaczęły się z wolna i radośnie w moim umyśle i sercu zacierać, zaczęła nad wszystkim górować cześć dla woli istnienia.”…
(Pamiętniki)
Wacław Sieroszewski pisze opowiadania i powieści oraz szczegółowe opisy uroków dzikiej, syberyjskiej przyrody. Po zakończeniu okresu zesłania w 1892 r. osiedla się w Irkucku, gdzie zostaje wpisany do rejestru miejscowego kręgu mieszczaństwa. Tam rozpoczyna pracę nad dziełem etnograficznym, wydrukowanym w Rosji pt. „Jakuty” (w Polsce pt. „Dwanaście lat w kraju Jakutów”), za którą otrzymał Złoty Medal Cesarskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego i prawo pobytu w Królestwie Polskim.
W 1894 r. po przybyciu do Petersburga odbywa szereg podróży etnograficznych po Kaukazie. W 1898 r. zamieszkuje w Warszawie i nawiązuje kontakty z awangardą literacką Polski, współpracuje z podziemną redakcją oraz kierownictwem PPS. Zaprzyjaźnia się między innymi ze Stefanem Żeromskim i Józefem Piłsudskim.
Wacław Sieroszewski niedługo cieszył się wolnością w Polsce. W 1900 r. za udział w manifestacji z okazji odsłonięcia pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie, zostaje ponownie aresztowany i uwięziony na Pawiaku, a następnie w Cytadeli w znanym mu już X pawilonie. Otrzymuje nakaz powrotu do Irkucka. Po zapłaceniu wykupu i wstawieniu się Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego złagodzono karę i pozwolono mu udać się do Japonii. W 1903 r. przez Syberię i Mongolię przybywa na wyspę Hokkaido i poświęca się, wspólnie z Bronisławem Piłsudskim, badaniom etnograficznym wśród plemienia Ajnów. Z Japonii udaje się do Korei i Chin. Plonem tej podróży są reportaże i opowiadania, między innymi „Korea”, „Kulisi” i o tragedii koreańskiej „Ol-Soni Kisań”, oraz liczne opisy nieznanej egzotycznej przyrody.
W 1904 r. przez Cejlon, Egipt powraca do Warszawy. W 1905 r. ponownie trafia do Cytadeli Warszawskiej, wkrótce zwolniony wyjeżdża za granicę do Galicji. Zamieszkuje w Zakopanem i Krakowie, nawiązuje kontakty z ruchem niepodległościowym (legionowym).
W latach 1910-1914 mieszka w Paryżu i tam wstępuje do Związku Strzeleckiego. Bierze udział w wojnie, jako żołnierz II Kompanii Kadrowej. W wojsku dosłużył się w stopnia wachmistrza. Kawaler Krzyża Virtuti Militari. Był odznaczony wieloma medalami wojskowymi oraz cywilnymi.
W 1918 r. jako Przywódca Partii Niezawisłości Narodowej pełni funkcję ministra informacji i propagandy Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie.
Był parlamentarzystą – senatorem RP, w latach 1927-1930 prezesem Z.Z.L.P. a od 1933 do rozwiązania prezesem Polskiej Akademii Literatury. 10 listopada 1933 r. „za wybitne zasługi na polu literatury i życia narodowego” został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski.
Idee głoszone przez przyjaciela z lat działalności konspiracyjnej i Naczelnika Wyzwolonej Polski, Wacław Sieroszewski realizuje z pełnym przekonaniem i żarliwością. Bez reszty oddaje się do dyspozycji Józefa Piłsudskiego i do końca swoich dni pozostaje mu wierny sławiąc jego zasługi i czyny.
W wolnej i odrodzonej Polsce drukuje wszystkie swoje utwory powstałe na Syberii i podczas licznych podróży, pisze współczesne teksty do prasy, układa scenariusze filmowe, pisze reportaże z budowy Gdyni, a także współpracuje z radiem. Jest postacią popularną w kraju, do czego przyczyniła się atrakcyjność wydanych utworów, jak i jego życiorys socjalisty-zesłańca, podróżnika, żołnierza-legionisty. W latach okupacji hitlerowskiej tworzy opisy i relacje z oblężonej i walczącej Warszawy oraz pamiętniki.
W 1934 roku Zarząd Gminy Tłuszcz nadał Wacławowi. Sieroszewskiemu tytuł „Honorowy Obywatel Tłuszcza”, który wraz z okolicznościowym dyplomem został z zadowoleniem przyjęty.
Wacław Sieroszewski zmarł w Piasecznie 20 kwietnia 1945 r. Został pochowany w Warszawie na Cmentarzu Powązkowskim, IV brama, kwatera 209, II rząd, 14 grób.
Postać Wacława Sieroszewskiego i jego działalność patriotyczna, podróżnicza, polityczna, wojskowa, literacka itd. w powojennej historii Polski została niesłusznie zmarginalizowana. Uważam, obowiązkiem nas wszystkich jest popularyzacja i prezentacja jego wszechstronnego dorobku jak najszerszemu gronu mieszkańców naszej gminy, powiatu i kraju.
Andrzej Kruk
Komentarze do artykułów: