Bliskie spotkania z historią: Tłuszcz w XIX-wiecznej encyklopedii

Dodane w:: Numer 47-48 (czerwiec/lipiec) 2011 |

Nad tym monumentalnym dziełem pracowali najwybitniejsi uczeni i pisarze, między innymi Henryk Sienkiewicz i Wacław Nałkowski. Wśród haseł można odnaleźć niemal wszystkie miejscowości z naszej okolicy.

Jasionka, Jasienica, Cienka, rzeka w powiecie radzymińskim. Poczyna się pod Głęboczycą, na północ od Dobrego, płynie w kierunku północno zachodnim przez Gołębie, Nadcienkę, Radzowiznę, Kury, Dzięcioły, Tłuszcz, Jasienicę…Mowa o „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Dzieło wydane w latach 1880-1902 do dziś stanowi kopalnię wiedzy na temat historii i geografii miast, wiosek i rzek położonych w granicach przedrozbiorowej Rzeczypospolitej. Monumentalny, piętnastotomowy słownik zawiera również informacje o miejscach znajdujących się na terenie dzisiejszej gminy Tłuszcz. Oto, co można znaleźć w „Słowniku…” pod hasłami „Tłuszcz”, „Jasionka” i „Chrzęsne” [pisownia uwspółcześniona – przyp. red.]:

Tłuszcz, wieś i folwark nad rzeką Jasionką albo Cienką (dopływ Rządzy), powiat radzymiński, gmina Klembów, parafia Postoliska, odległy 18 wiorst od Radzymina, posiada stację drogi żelaznej warszawsko-petersburskiej, odległy 32 wiorsty od Warszawy. Tłuszcz ma do 400 mieszkańców, szkołę początkową. Wzniesiono tu wiele domków na letnie mieszkania. Okolica lesista i podmokła. W 1827 r. 21 domów, 126 mieszkańców. W 1884 r. folwark Tłuszcz z osadą Pólko rozległy na mórg 611: grunty orne i ogród mórg 376, łąk mórg 83, pastwiska mórg 52, lasu mórg 79, nieużytki mórg 22, budynki murowane 2, drewniane 17; las nieurządzony. Wieś Tłuszcz osad 35, mórg 450; osada Pólko mórg 34.

Jasionka, Jasienica, Cienka, rzeka w powiecie radzymińskim. Poczyna się pod Głęboczycą, na północ od Dobrego, płynie w kierunku północno zachodnim przez Gołębie, Nadcienkę, Radzowiznę, Kury, Dzięcioły, Tłuszcz, Jasienicę, a przeszedłszy drogę żelazną warszawsko-petersburską, skręca więcej ku południowi i pod Klembowem wpada z prawego brzegu do Rządzy. Długa 21 wiorst. Przyjmuje z prawego brzegu pod Kurami Rynię, z lewego pod Radzowizną Borucę, a pod Jasienicą strumień.

Chrzęsne, Chrzesne, wieś i folwark, powiat radzymiński, gmina Międzyleś, parafia Postoliska, sąd gmina Międzyleś, stacja pocztowa Łochów, od stacji drogi żelaznej Tłuszcz o wiorst 4, od miasta Radzymina o wiorst 15, od osady Jadów 10, od rzeki spławnej Bugu wiorst 14. Okolica lesista, grunta żytnie klasy 1, pozycja płaska, gospodarstwa płodozmienne, nader starannie prowadzone. O wiorstę od plantu drogi żelaznej śród ładnego ogrodu wznosi się pałac (dom mieszkalny) murowany, piętrowy. Jak świadczą akta na miejscu przechowywane, budynek wzniesiony był w 1635 r. przez Stefana Dobrogosta Grzybowskiego, kasztelana lubelskiego, starostę warszawskiego i kamieńczykowskiego. Dobra Chrzęsne dawniej w województwie mazowieckim ziemi nurskiej, w powiecie kamieńczykowskim położone. W 1525 r. książę mazowiecki Janusz, przywilejem swoim za zasługi i pieniądze pożyczone na potrzeby kraju, nadał dobra Chrzęsne Janowi Wojsławskiemu. W r. 1623 nabył te dobra Stefan Dobrogost Grzybowski, starosta kamieńczykowski. Od 1744 r. były własnością Jana Kiełczewskiego, skarbnika urzędowskiego, który w 1755 r. sprzedał je Teodorowi Szydłowskiemu, podskarbiemu województwa płockiego, za sumę 75 tys. złotych. W 1762 r. nabył je pisarz Wielkiego Księstwa Litewskiego Antoni Pac. Michał i Ludwika z Tyzenhauzów hrabiowie Pacowie w 1781 r. sprzedali księdzu Józefowi Kossakowskiemu, biskupowi inflanckiemu. W 1787 r. nabywa Franciszek Przeuski, starosta międzyleski. W 1789 r. właścicielem dóbr Chrzęsne jest Tomasz de Tylli, cześnik lwowski. W 1801 r. dobra odziedzicza syn Tomasza – Jan de Tylli, który w 1806 r. sprzedaje je Antoniemu Siarczyńskiemu. W 1832 r. kupił Mateusz Murawski za 19 500 rubli srebrem. W roku 1840 hrabia Andrzej Zamojski nabył część dóbr Chrzęsne i przyłączył do dóbr swych Jadów. W 1856 r. właścicielem pozostałej części dóbr jest Stefan Murawski, od którego nabył je dzisiejszy właściciel Wincenty Koskowski w roku 1859. Do dóbr Chrzęsne należy folwark nowo wybudowany Ulasek. Wieś Chrzęsne miała w 1827 roku 34 domów, 214 mieszkańców, obecnie ma osad włościańskich 40, gruntu włościańskiego 219 mórg. Do dóbr Chrzęsne należały wieś Stryjki – osad 9, gruntu 131 mórg, Dzięcioły – osad 7, gruntu 137 mórg i wieś Wilczenice – osad 4, gruntu mórg 57.

Chrzęsne, wieś powiat radzymiński gmina Międzyleś, parafia Postoliska, ma 324 mieszkańców, 1634 mórg dworskich, 218 włościańskich. W roku 1568 było 13 i 1/3 łana [1 łan to ok. 18 hektarów – przyp. autora] i 2 zagrody.

  • Wybrał i opracował Marcin Ołdak

Reklama

Dodaj komentarz