ST 3 (83)/2014 Odkrywamy tajemnice nazwisk mieszkańców Tłuszcza i okolic (2) Białek, Chmielewski, Mościcki, Sasin…

Dodane w:: Historia,Numer 3 (83) marzec 2014 |

Herb ŚlepowronBiałek – nazwisko notowane od 1369 r., w grupie nazwisk pochodzących od podstawy biał, też biel, bil, por. biały, biel, bielić, bil ‘biel, tłuszcz’; por. też biel ‘gleba bielicowa’, bielawa ‘łąka błotna’, białka ‘chleb biały, bułka’. Nazwisko rozpowszechnione głównie w Małopolsce, na Lubelszczyźnie i wschodnim Mazowszu, gdzie znajduje się jedno z jego gniazd, we wsi Białki gm. Tłuszcz, pow. wołomiński. Etymologicznie Białki to wieś zamieszkiwana (bądź należąca do) Białków. Nazwisko często spotykane, nosi ok. 15200 Polaków, w powiecie wołomińskim prawie 700 osób. Trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, czy Białkowie koło Tłuszcza tu mieli swoje pierwotne gniazdo, czy też dotarli na Mazowsze z dawnego województwa sandomierskiego, gdzie pieczętowali się herbem Przerowa (w polu czerwonym proporzec złoty ukośny w prawo, z chorągwią na drzewcu).

Chmielewski – notowane od 1415 r., od nazw miejscowych typu Chmielew, Chmielewo, Chmielów, których w Polsce znajdziemy kilkadziesiąt. Nazwisko bardzo rozpowszechnione w całym kraju, a najczęstsze na Mazowszu (szlacheckie i włościańskie), 38. na liście najpopularniejszych. Nosi je obecnie ok. 33500 Polaków, w powiecie wołomińskim ok. 230 osób. Chmielewscy różnych domów pieczętowali się aż jedenastoma różnymi herbami: Gozdawa, Radwan, Wieniawa, Powała, Ogończyk, Jastrzębiec, Pomian, Jasieńczyk, Leliwa, Nowina, Półkozic. Zamieszkujące Tłuszcz i okolice różne rodziny Chmielewskich pochodzą zapewne z dwóch gniazd: Chmielewa koło Zarąb Kościelnych – herbu Gozdawa (w polu błękitnym srebrna lilia podwójna, z pierścieniem złotym w środku w polu błękitnym) i Chmielewa koło Korytnicy – herbu Radwan (w polu czerwonym chorągiew złota kościelna, o trzech polach, z frędzlami u dołu z zaćwieczonym na wierzchu takimż krzyżem kawalerskim).

Mościcki – od nazw miejscowych typu Mościce, Mościska (kilkanaście wsi tej nazwy w Polsce). Mościccy z różnych Mościsk pieczętowali się herbami: Jastrzębiec – k. Krakowa, Kościesza na Podlasiu (wieś Gołasze-Mościska), Łodzia – k. Kowna, Nowina – k. Parczowa, Rawicz k. Łukowa, a także Ostoja i Ogończyk. Mościccy z Mościsk koło Sierpca, Mościsk k. Gostynina, Mościc k. Ciechanowa (stamtąd Prezydent Ignacy Mościcki) i Mościsk w dawnej ziemi nurskiej (obecnie gm. Zabrodzie) pochodzili zapewne z jednego rodu, gdyż wszyscy oni pieczętowali się herbem Ślepowron (patrz ilustracja). W źródłach można znaleźć tutejszych Mościckich od XVII w.: Jakub, Jan, Marcin, Piotr, Walerian i Wawrzyniec – synowie Stanisława – byli w 1637 roku dziedzicami Mościsk administracyjnie należących – jak wszystkie miejscowości położone na północ od rzeki Cienkiej (Jasionki) – do ziemi nurskiej starostwa kamieńczykowskiego. Syn wymienionego wyżej Marcina, Adam Mościcki brał w 1697 r. udział w elekcji królewskiej w Woli pod Warszawą (dziś dzielnica stolicy), ale nie mamy wiadomości, czy głosował na księcia Saksonii Augusta II Mocnego czy księcia Conti Franciszka Ludwika Burbona. Z kolei o Marcjanie, synu Jana, wiemy, że 1696 r. poślubił Dorotę Laskowską. Nazwisko Mościcki nosi ok. 3200 Polaków i choć historycznie wiele było gniazd tego nazwiska, to największe dziś znajdują się w dawnej ziemi łukowskiej na Lubelszczyźnie oraz w d. ziemi bielskiej (ob. powiat wysokomazowiecki) i d. ziemi nurskiej (ob. gm. Zabrodzie). W pow. wołomińskim mieszka ok. 200 Mościckich, w pow. wyszkowskim ok. 120.

Sasin – notowane już od 1233 r. należy do jednych z najstarszych nazwisk (wcześniej przezwisk, przydomków) w Polsce. Językoznawcy wskazują trzy różne niewykluczające się wzajemnie etymologie, ze względu na rozmieszczenie nazwiska w obecnej Polsce: 1) od nazwy plemiennej ‘Sas’, mieszkaniec bądź przybysz z Saksonii, a wówczas zaimek dzierżawczy Sasin ‘syn Sasa’, ‘człowiek z plemienia Sasów’ – tak jak Prusin, Rusin, Litwin; osadnictwo niemieckie w Polsce, w tym przypadku rolne, w wielu falach docierało do Polski od średniowiecza aż do początków XX wieku. 2) od nazwy plemiennej ‘Sasin’ bałtyjskiego ludu staropruskiego Sasinów zamieszkującego ziemię lubawską i południową część Prus Górnych do przeł. XIII i XIV w.; 3) od imienia Sasin, Sosin, Sasim, używanego u Słowian Wschodnich, to od Sasonij, pochodzącego od hebrajskiego Šošannah ‘lilia’ (tę samą etymologię ma imię Zuzanna); na Kresach Wschodnich notowane od XIV wieku. Od nazwiska powstało szereg wsi o nazwach Sasiny, Sasino, Sasinowo, Sasinko. Nazwisko średnio rozpowszechnione, nosi je obecnie ok. 3300 Polaków z czterema wyraźnymi gniazdami: w okolicach Szydłowca, pod Brzezinami (woj. łódzkie), koło Małdyt w pow. ostródzkim i największe z nich – gniazdo w powiecie wołomińskim, który zamieszkuje ok. 900 osób noszących nazwisko Sasin.

Robert Szydlik
www.szydlik.com

 

 

Reklama

Dodaj komentarz