Herb Korab
Nasze nazwiska mają określone, często nieczytelne już dzisiaj znaczenie i swoją własną historię. Co mówią o nas i o naszych przodkach? Często możemy wskazać na ich podstawie, gdzie było gniazdo naszych przodków. Począwszy od tego numeru „Stacji Tłuszcz” rozpoczynamy cykl, w którym prezentować będziemy znaczenie i historię nazwisk rozpowszechnionych w naszej okolicy.
Każdy z nas uczył się w szkole, że nazwiska pojawiły się wówczas, gdy przestały już wystarczać same imiona i przydomki (przezwiska). Nie od początku zresztą nazwisko było mianem dziedzicznym. W późnym średniowieczu bywało nierzadko tak, że gdy ojciec rycerskiego rodu – dajmy na to: Jan z Chmielewa herbu Gozdawa – podzielił między swoich trzech synów włości, z czasem oni sami i ich przodkowie nosili już różne nazwiska. Gdy najstarszy syn Maciej otrzymał Wyrzyki, jego potomkowie (wciąż Gozdawici) zwali się z czasem Wyrzykowskimi. Syn średni Andrzej, który objął Godlewo – zwał się z czasem Godlewskim. Tymczasem najmłodszy Tomasz pozostając w Chmielewie z czasem stał się Chmielewskim. Nazwiska wśród rodów szlacheckich ugruntowały się w późnym średniowieczu. Niektóre powstały już w XIII w. – te najczęściej nie mają końcówki na -ski, -cki, -dzki itd… Jednak znakomita większość szlacheckich nazwisk ukształtowała się dopiero w wieku XV. Wystarczy sięgnąć po „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza i wspomnieć Juranda ze Spychowa czy Maćka i Zbyszka z Bogdańca. Oni jeszcze nazwisk dziedzicznych nie posiadali, ale ich wnuki już tak. Spychowscy? Bogdańscy? Zapewne tak, zależnie od tego, gdzie mieli swoje główne siedziby. Wśród ludności mieszczańskiej proces ten był bardziej skomplikowany i w przypadku Tłuszcza i okolic ma znaczenie mniejsze. Dość powiedzieć, że w tej warstwie społecznej częstsze były nazwiska odojcowskie (Piotrowski lub Pietrzak, Jankowski lub Janiak) czy od nazw zajęć, zawodów (Kowalczyk, Ciesielczyk itd.) To jednak zagadnienie szersze, którego nie da się poprawnie rozwinąć w formie artykułu do prasy. Grupą kolejną nas interesującą będą nazwiska chłopskie, które w większości ukształtowały się w większości w wieku XV i XVI. Są wśród nich różne, jeśli chodzi o ich naukową klasyfikację, ale tego zagadnienia też nie będziemy szerzej rozwijać. Skupimy się po prostu na pochodzeniu, znaczeniu i historii wybranych nazwisk.
Fragment mapy „Mazowsze w II poł. XVI w.” (mapa rekonstruowana, 1973 r.) z widocznymi ówczesnymi nazwami miejscowości i oznaczeniem, czy należały do króla, kościoła czy szlachty. Na północny-wschód od Tłuszcza (wówczas Tłuściec) rozciągała się okolica szlachecka Laskowo, w której skład wchodziła także wieś Laskowo-Kozły (obecnie Kozły). Laskowo było gniazdem licznie rozrodzonego domu Laskowskich herbu Korab, którego przedstawiciele mieli w XVI w. w swoich rękach kilkanaście wsi pomiędzy parafialnymi Dąbrówką, Niegowem i Postoliskami. Wielu Laskowskich, piastujących liczne urzędy i godności, nabywało też majątki w innych częściach Rzeczypospolitej.
Adamski - notowane od 1700 r., od imienia Adam. Imię częste w Polsce od XII wieku. Geneza imienia biblijnego Adam niepewna: określało praojca rodu ludzkiego, może z sumeryjskiego ada-mu ‘mój ojciec’. Nazwisko rozpowszechnione w całym kraju, ale największe skupiska Adamskich znajdują się na Podlasiu (Białostocczyzna) i w Wielkopolsce (Poznańskie); nosi je ok. 28000 Polaków, w powiecie wołomińskim ok. 30 osób, z czego znaczna część w Kruszu, gm. Klembów.
Adamscy na Mazowszu i Podlasiu pieczętowali się herbem Jastrzębiec: W polu błękitnym podkowa na opak złota z takimż krzyżem kawalerskim w środku. W klejnocie: jastrząb zrywający się do lotu w barwach naturalnych, z dzwonkami sokolimi, trzymający godło w prawym szponie.
Balcerak – notowane od 1547 r.; w grupie nazwisk pochodzących od imienia Balcer, Baltazar; to od akadyjskiego Beltszassar ‘niech Bel zachowa jego życie’. Nazwisko rzadko spotykane; jego rozmieszczenie jasno wskazuje, że historycznie było kilka gniazd rodowych, a największe z nich prawdopodobnie znajduje się we wsi Balcery, gm. Tłuszcz. Nosi je ok. 2100 Polaków; w powiecie wołomińskim ok. 235 osób (pokrewne nazwiska: Balcer, Balcerek).
Laskowski - notowane od 1415 r., od nazw miejscowych typu Laskowo, Laskowiec. Wiele gniazd w Polsce, ale bodaj największe znajduje się kilkanaście kilometrów od Tłuszcza. Była nim dawna okolica szlachecka Laskowo (jedyna w naszych stronach), na którą składały się wsie Laskowo-Głuche, Laskowo-Wszebory, Laskowo-Trojany, Laskowo-Karpino, Laskowo-Chrościele, Laskowo-Zaścienie, Laskowo-Kozły, Jakuszewo-Laskowo. W tym przypadku łatwo można wskazać protoplastów rodu Laskowskich, którzy pojawiają się na kartach historii 599 lat temu. Oto 31 października 1415 r. Stanisław z Sokołowa w ziemi czerskiej sprzedał swoje działy w Laskowie innym dziedzicom tegoż Sokołowa. W 1417 r. znajdujemy w źródłach Mikołaja i Jakusza (por. późniejsze Laskowo-Jakuszewo) z Laskowa w pow. kamienieckim ziemi nurskiej, którzy z czasem przyjęli nazwisko Laskowski od swojego rodowego gniazda (później część także jako Karpińscy od Laskowo-Karpino). Co ciekawe, zarówno późniejsi Sokołowscy z Sokołowa w ziemi czerskiej i Laskowscy z Laskowa w ziemi nurskiej pieczętowali się tym samym herbem Korab, a zatem wywodzili się z tego samego rodu herbowego, którego członkowie z czasem przyjęli różne nazwiska. 150 lat później, w II poł. XVI wieku, Laskowscy poza swoim gniazdem posiadali także: Georgius (Jerzy) Laskowski – Mokrą Wieś, Fiukały i część Lipin; Petrus (Piotr) Laskowski – Jarzębią Łąkę, Dembinki i Mętnów (dziś nieistniejąca wieś, zapewne zachodnia część Kicin). Ród ten wydał wielu dostojników w czasach Księstwa Mazowieckiego (przed 1526 r.) a później Rzeczypospolitej. Wojciech, starosta nurski, w 1478 roku został skarbnikiem nurskim, a w 1482 r. skarbnikiem warszawskim. On i jego bracia: Piotr (koniuszy książęcy) i Wit – dziedzice Laskowa, otrzymali w 1477 r. różne przywileje od księcia Bolesława V. Jerzy był podkomorzym u prymasa Łaskiego (1530 r.), a wśród studentów krakowskich znajdujemy Wawrzyńca (1570) i Jana (1579) z Laskowa. Wawrzyniec z Dębinek i Mokrej Wsi był pisarzem ziemskim warszawskim (1577) i deputatem na Trybunał Lubelski (1584). Mikołaj był starostą wyszkowskim (1598)… Wśród Laskowskich spotykamy w XVI-XVII wieku wielu starostów, cześników, mieczników, sędziów. Ich herb Korab: W polu czerwonym korab złoty z takąż murowaną blankową wieżą. W klejnocie samo godło. Nazwisko bardzo rozpowszechnione w całej Polsce ze wskazaniem na Mazowsze, Podlasie i Kujawy. 90. na liście najpopularniejszych nazwisk Polaków. W pow. wołomińskim nosi je ok. 250 osób, w całej Polsce ok. 24 tys.
Komentarze do artykułów: