ST 2(70)/2013 150. rocznica wybuchu Powstania Styczniowego: Dni nadziei, dni klęski

Dodane w:: Numer 2 (70) styczeń 2013,Spotkania z historią |

11_historia1_2W tym numerze rozpoczynamy cykl krótkich artykułów, w których będziemy przedstawiali najważniejsze wydarzenia, bitwy i potyczki Powstania Styczniowego, które rozegrały się w naszych okolicach.

 Historiografia zapamiętała ten zryw jako powstanie niespełnionych nadziei, ale zarazem moment przełomowy w naszych dziejach – narodziny współczesnego narodu polskiego. Wcześniej spajała nas wspólna dla większości Polaków religia, obyczaj i język. Silniejsze jednak od tych więzów były podziały stanowe, które sprawiały, że w Insurekcji Kościuszkowskiej, a później w Powstaniu Listopadowym, walczyli głównie przedstawiciele szlachty, podczas gdy chłopi – nielicznie. Dopiero w roku 1863 za broń chwycili także chłopi, może jeszcze nie masowo, ale już licznie. Pańszczyźnianych było mniej, bo świadomość narodowa była większa wśród wolnych chłopów czynszowych z dawnych dóbr królewskich i biskupich. Stąd też w walczących w naszej okolicy oddziałach mało było ludności miejscowej. Przeważały oddziały złożone z przedstawiciel szlachty, mieszczaństwa i wolnych chłopów z północnego i północno-wschodniego Mazowsza. Bodaj najliczniejszą grupę chłopów-powstańców na Mazowszu stanowili Kurpie z Puszczy Zielonej i Białej. Obdarzeni niegdyś przez królów (bądź biskupa płockiego) przywilejem używania broni palnej, chętnie po nią sięgali co najmniej od wojen szwedzkich. Walczyli pod Kościuszką, a w czasach Ks. Warszawskiego tworzyli 6. Pułk Strzelców Pieszych… Nie zabrakło ich w Powstaniu Listopadowym, walczyli też masowo w oddziałach kosynierów 1863 i 1864 roku…

Długo można by pisać o przyczynach wybuchu Powstania Styczniowego, o postępującej rusyfikacji, o niepodległościowych tradycjach… Jednak bezpośrednim impulsem do jego wybuchu był zarządzony przymusowy pobór młodzieży do wieloletniej służby w armii rosyjskiej. 22 stycznia 1863 r. spiskowcy, którzy utworzyli Rząd Narodowy, wydali Manifest formalnie rozpoczynający powstanie. W godle powstańców poniżej Orła Białego i Litewskiej Pogoni umieszczono św. Michała Archanioła – patrona prawosławia i Rusi. W ten oto sposób próbowano urzeczywistnić, za późno co najmniej o 200 lat, Rzeczpospolitą Trojga Narodów…

 

11_historia2_2 11_historia3_2

 

Jak wyglądały walki w naszych stronach w styczniu 1863 roku? Wyszły z miast… Celem powstańców było m.in. opanowanie linii kolejowych, w tym „naszej” biegnącej z Warszawy przez Tłuszcz, dalej na wschód. 24 stycznia rozpoczął się sabotaż kolejarzy stacji Praga. Tego dnia, zawiadowca stacji Ruciński sformował odział kolejarzy, z którymi opanował pociąg. Zbuntowany pociąg napotykał na swej drodze inne oddziały kolejowe. Ścinano słupy, wysadzano kolejne mosty i rozkręcano szyny. Ruciński wsławił się też tym, że po drodze zarekwirował znaczną część urządzeń telegraficznych na potrzeby powstania i zawartość kas na stacjach w Tłuszczu, Łochowie i Małkini. Na stacji łochowskiej obezwładniono zdążający od Wilna pociąg i rozbrojono spieszących nim do Warszawy oficerów i Kozaków. Cdn…

  • Robert Szydlik

 Przedruki pochodzą z publikacji:

Stanisław Zieliński, „Bitwy i potyczki 1863-1864; na podstawie materyałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego w Raperswilu”, Raperswil (Szwajcaria) 1913

Reklama

Dodaj komentarz